Wieczór z artystkami

Pomyślany jako dopełnienie wystawy „Kwestia kobieca 1550–2025” program filmowy nawiązuje do wielowiekowej tradycji kobiecych spotkań w przestrzeniach osobnych: od salonów, w których debatowały intelektualistki, przez tajne komplety i sale związkowe, gdzie żale przeradzały się w zbiorowy protest, po kulturę ballroomową, która tworzyła bezpieczną przestrzeń dla osób LGBTQ+, i feministyczne kolektywy filmowe naświetlające polityczny wymiar tego, co osobiste.

 

Te często nietrwałe i efemeryczne zgromadzenia funkcjonowały jako „kontrpubliczności grup podporządkowanych” (“subaltern counterpublics”, jak określa je Nancy Fraser) – przestrzenie obiegu, w którym kobiety mogły rozwijać formy dyskursu niedostępne dla nich w kulturze dominującej.

Cykl Wieczór z... przywołuje to dziedzictwo, prezentując prace dziewięciu artystek, które w ciągu dziesięcioleci bywały równie często cenione i potępiane, gloryfikowane i marginalizowane, upamiętniane i wymazywane z historii. W ich twórczości nieustannie pojawiają się tematy ciała, performansu, pożądania, genealogii, przemocy i troski.

 

Yoko Ono i Tracey Emin ukazują ciało jako medium i zarazem pole bitwy, przekształcając własną wrażliwość i wyznania w akty radykalnej obecności. Niki de Saint Phalle mierzy się z prawem ojca, a Julie Dash z narracją pana, odzyskując historię i dziedzictwo przodków poprzez wizualność i rytuał. Prace Leonor Fini i Evy Švankmajerovej wydobywają na pierwszy plan kostium i rekwizyt, by ujawnić teatralność kobiecości – performans, maskę i drag jako kamuflaże niezbędne do przetrwania w patriarchalnym świecie.

 

Zgodnie z tezą bell hooks, że tworzenie na marginesie zapewnia przestrzeń dla radykalnych możliwości, Dana Kawelina, Ayo Akingbade, Barbara Hammer i Malga Kubiak przemawiają głosem, który jest zarazem osobisty i głęboko zbiorowy. Ich filmy podejmują nierozstrzygnięte problemy współczesności: widzialność osób queer i kobiece pożądanie, kwestie rasy i przynależności oraz uwarunkowane płcią traumy wojny i systemowej przemocy.

Zestawienie tych prac potwierdza obserwację Hannah Arendt, że samo mówienie – nawet głosem zduszonym czy skandalizującym – jest już formą działania. Program ten nie tworzy jednego manifestu. Filmy prowadzą raczej dialog ponad podziałami czasowymi i stylistycznymi w imię wspólnej wszystkim potrzeby artystycznej ekspresji. Dają przykłady żywego oporu, ukazują obrazy troski i konfrontacji, gesty przetrwania i siłę wyobraźni.

 

Przypominają, że kino od zawsze było nie tylko medium służącym reprezentacji, lecz także miejscem spotkań – osobną przestrzenią – gdzie „kwestia kobieca” jest nieustannie od nowa artykułowana i ukazywana w nieznanym dotąd świetle.

Aleksandra Jeglińska