Wieczór z Tracey Emin

Wieczór z Tracey Emin

„Na początku 1992 roku porzuciłam sztukę. To było straszne rozstanie, część mojego emocjonalnego samobójstwa, próby rezygnacji ze wszystkiego, co kochałam, a co nie odwzajemniało tego uczucia”. Większość filmów prezentowanych w programie pochodzi z okresu, gdy Emin nie malowała, a film stał się dla niej substytutem tego, co kochała najbardziej, ujściem dla jej gniewu, czułości, wstydu, erotycznej paniki i żalu tak nieukojonego, że stał się odrębnym językiem.

Emin dorastała w Margate, nadmorskim miasteczku, którego ścieżką dźwiękową były wiatr i automaty do gry.

 

W Dlaczego nigdy nie zostałam tancerką (1995), pierwszym filmie z programu, powraca na wybrzeże z narracją, której szczerość zaskakuje i wzrusza do łez. Wspomina rzucenie szkoły w wieku 13 lat, wałęsanie się po kawiarniach i salonach gier, picie cydru na plaży, odkrywanie seksu, nim jeszcze dowiedziała się, co zrobić z pożądaniem. „Nie miało znaczenia, że ​​byłam młoda” – mówi – „nie obowiązywała żadna moralność, żadne zasady osądu”.

Później na krótko zajęła się malarstwem na potrzeby wystawy w Sztokholmie w 1996 roku, ale nie porzuciła kamery. „W ciąży przestałam malować. Zapach farby olejnej i terpentyny sprawiał, że było mi niedobrze. Nawet po zakończeniu ciąży nie mogłam malować. Czułam się, jakbym musiała się ukarać i zrezygnować z tego, co kochałam robić najbardziej”.

Jej najbardziej poruszający film, Jak to jest (1996), rozgrywa się na otwartej przestrzeni londyńskich ulic. Emin spaceruje i opowiada o aborcji, której dokonała w 1990 roku. Dźwięk jest surowy, w mikrofon uderzają podmuchy wiatru. Czyste nagranie, jak później powiedziała, „byłoby napuszone i nudne”, a zakłócenia zmuszają widza do zbliżenia się, do włożenia wysiłku w zrozumienie jej głosu. To nie jest manifest pro-lajferski  ani też proaborcyjny – Emin wyraźnie sprzeciwiała się tym binarnym kategoriom – a jednak film został przejęty przez grupy antyaborcyjne, wykorzystany wbrew woli autorki. Oglądane dziś, zwłaszcza z perspektywy krajów, w których dostęp do aborcji pozostaje niepewny lub jest celowo sabotowany, Jak to jest stanowi zarówno osobiste świadectwo, jak i dobitne przypomnienie o tym, jak podatne na polityczne i medyczne zawłaszczenie pozostają ciała kobiet. To trudny film, ale właśnie w tej trudności tkwi jego sedno – niezgoda na uproszczenie indywidualnych realiów aborcji, niezgoda na wstyd, niezgoda na milczenie.

Pod koniec lat 90. kamera Emin stała się narzędziem mapowania geograficznego i emocjonalnego. Niagra (1997), nakręcona podczas wakacji z przyjaciółmi po trudnym rozstaniu, łączy brutalną siłę wodospadu z miękką tkanką współbycia. Nakręcony na taśmie Super 8 film ma fakturę pamiętnika, jest bezpośredni i czuły. Opowiada historię emocjonalnego powrotu do zdrowia, rozumianego nie jako triumf, lecz jako obecność.

Podczas gdy Niagra opowiada o zdrowieniu, Hołd dla Edvarda Muncha i wszystkich moich martwych dzieci (1998) mówi o powracających wspomnieniach. Emin leży naga, zwinięta w kłębek na molo przed domem Muncha w Åsgårdstrand, w miejscu widocznym na wielu jego obrazach. Przestrzeń wypełnia krzyk, mieszanka lamentu i inwokacji. Emin mówi, że ​​kocha Muncha odkąd skończyła 18 lat. Pociągają ją jego nieskrępowane przedstawienia tęsknoty i rozpaczy. W Hołdzie… podziw przeradza się w identyfikację – dwoje artystów, których dzieli ponad stulecie, łączy gotowość do wykorzystania własnego bólu jako medium.

Przełom tysiącleci przyniósł nowe tony, rodzaj poobijanej, absurdalnej zabawy. W Miłość to dziwna rzecz (2000) Emin podchodzi do bulmastiffa, recytując dialog, w którym pies proponuje jej seks. To żart i alegoria powiązań, które Emin całe życie usiłowała rozwikłać – drapieżnika i uwodzicielki, wrażliwości i sprawczości, pożądania i nieufności. Ostateczne oskarżenie psa uderza niczym dobrze wymierzony cios; autoironiczny dowcip Emin zawsze jest bliski do bólu.

W tym samym roku udała się na Cypr, do ojczyzny swojego ojca, aby nakręcić film Czasem sukienka jest więcej warta niż pieniądze (2000). Emin, ubrana w tradycyjną suknię ślubną zdobioną banknotami, odgrywa dziecięcą fantazję o ceremonii, która nigdy nie miała miejsca. Film nawiązuje do mitów, jakie rodziny tworzą wokół przyszłości kobiet. „Sklepikarz musiał pomyśleć, że bierzemy ślub z przymusu” – powiedziała. Jak w przypadku wielu jej prac, żart skrywa w sobie czuły bunt.

Nawet gdy na początku lat 2000 wyrzekła się tworzenia filmów – „Zdałam sobie sprawę, że nienawidzę tego procesu, po prostu potwornie mnie nudził. To uświadomiło mi, że nie jestem filmowczynią” – logika kamery nigdy całkowicie nie opuściła jej prac. Dwa ostatnie filmy prezentowane w tym programie ukazują jej zamiłowanie do ruchomych obrazów – Ci, którzy cierpią z miłości (2009), animacja oparta na jej szkicach przedstawiających masturbującą się kobietę, oraz Przez ciebie tak się czuję (2017), medytacja nad pamięcią zagrożoną wymazaniem.

Z tych prac wyłania się spójna propozycja – przetrwanie poprzez wypowiedzenie. Zamiast estetyzować ból, Emin postanawia go wciąż przeżywać. Nic nie idzie na marne, ani gniew, ani rozstania, ani upokorzenia na plaży, ani trudne prawdy o własnym ciele. Oglądane razem, jej filmy wyrażają uparte prawo do czucia się „mighty real” w świecie, który preferuje kobiety małe, milczące i zawstydzone.

Program:

[Aleksandra Jeglińska; tłum. i red. MSN]