Program filmowy towarzyszący wystawie „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm”

Każdy z pokazów koncentruje się na jednym takim węźle, traktując film nie jako ilustrację epoki, lecz jako jej intensywny zapis. W Paryżu lat 20. XX wieku kino surrealistyczne rodzi się z dadaistycznego gestu i od razu staje się polem sporu – między René Clairem, Germaine Dulac i grupą Bretona – o to, kto może kontrolować surrealistyczny obraz. W Hiszpanii i jej diasporze surrealizm zostaje wciągnięty w logikę wojny domowej i frankistowskiej traumy, w której osobista pamięć staje się politycznym krzykiem. W Pradze wyobraźnia filmowa działa w warunkach zarówno okupacji, jak i „normalizacji”, zamieniając przestrzeń codzienności w system oporu materii wobec władzy.

Kolejne filmy przenoszą tę mapę poza Europę: do Martyniki i Egiptu, gdzie surrealizm zostaje przepisany na języki antykolonialne i postkolonialne, łącząc się z ruchem négritude i arabskim modernizmem. Wreszcie domyka ją kino Chrisa Markera, które nie rekonstruuje historii rewolucji lat 60. i 70. XX wieku, lecz montuje jej pozostałości – obrazy, które przetrwały momenty politycznego przesilenia.

W tym sensie program nie porządkuje surrealizmu, lecz pokazuje jego rozproszenie: jako praktyki, która nieustannie przekracza granice geograficzne, estetyczne i ideologiczne. Filmy nie tworzą tu kanonu, lecz sieć napięć – między Europą a pograniczami kapitalizmu, między awangardą a polityką, między wyobraźnią a przemocą historyczną. Pytanie „czym jest surrealizm?” zostaje zastąpione innym: „gdzie i kiedy działa jako forma oporu?”.

Pokazom będą towarzyszyć prelekcje.

Kuratorzy programu filmowego: Michał Chabiera, Dorota Jarecka, Magda Lipska