Formy podstawowe (2024-2025)

„Formy podstawowe” to cykliczny program skierowany do uczennic i uczniów szkół podstawowych, realizowany przez Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie i Edukacyjna Fundacja im. Romana Czerneckiego. Od 2021 roku powstają dzieła sztuki, w formie instrukcji, gier, partytur, obiektów etc., używane w szkołach, domach kultury i bibliotekach w całej Polsce.

Rok szkolny 2024/2025 jest dla programu „Formy podstawowe” szczególny. Dotychczas prace artystyczne trafiały do szkół w specjalnie zaprojektowanych w tym celu pudełkach. Tam były używane przez dzieci, były włączane do szkolnych wystaw i scenografii, stawały się pomocami dydaktycznymi, czy też wpływały na zmianę szkolnych regulaminów. Szkoła pełniła funkcję muzeum. Teraz kierunek jest odwrotny – zarówno tworzone przez dzieci prace, jak i one same, trafiają do wielkiego pudełka, którym jest nowy gmach Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. To muzeum staje się szkołą. 

Głównym tematem „Form podstawowych” w roku szkolnym 2024/2025 jest sama instytucja muzeum. W czym muzeum przypomina szkołę? Czy szkołę można od-muzealnić, a muzeum od-szkolnić? Kto i na jakiej podstawie odróżnia sztukę od nie-sztuki? Jak rozpoznać „muzealną wartość” przedmiotów? Do kogo tak naprawdę należy sztuka? Do czego i komu służy sztuka?

W tegorocznej odsłonie „Form podstawowych” zostaną udostępnione trzy nowe instrukcje-dzieła zarówno dla szkół, publiczności Muzeum, jak i osób zatrudnionych w instytucjach sztuki. Autorem pierwszej z nich jest urugwajsko-niemiecki artysta konceptualny Luis Camnitzer, który zajmuje się tematem edukacji i „odszkolnienia” akademii sztuki. Drugą pracę stworzyła Kateřina Šedá – czeska artystka współpracuje ze społecznościami, często angażując w projekty swoją rodzinę czy sąsiadów. Autorem trzeciej instrukcji jest Rirkrit Tiravanija, jeden z nestorów tzw. estetyki relacyjnej, który w muzeach organizuje wspólne gotowanie, muzykowanie czy uczenie się. 

Luis Cammnitzer
"Muzealna jakość"

Luis Camnitzer to artysta, teoretyk, edukator i krytyk sztuki, który zajmuje się związkami sztuki i edukacji. Camnitzer często posługuje się tekstem, który ma zachęcić do działania i refleksji. Instrukcja Muzealna jakość może być używana jako ćwiczenie albo punkt wyjścia do rozmowy. Służy ona wyobrażeniu sobie dwóch różnych modeli muzeum: takiego, które jest niepodatne na zmiany i podporządkowane sztywnemu regulaminowi, oraz muzeum otwartego, w którym najważniejsze są procesy i wspólne działanie.

Kateřina Šedá
"DUCH SZKOŁY"

Kateřina Šedá jest artystką, która angażuje do swoich projektów członków rodziny, sąsiadów i osoby, które nigdy nie były w muzeum. Instrukcja Duch szkoły zachęca do przywołania ducha budynku. Na „ducha miejsca” składa się funkcja przestrzeni, temperatura, obecność ludzi, a nawet zapachy, kolory i światło. Artystka zachęca do odpowiedzi na pytania: czy można narysować dźwięk lub zapach? Czy można narysować emocję, która tkwi głęboko w naszym sercu? Jak zastawić pułapkę na ducha?

Rirkrit Tiravanija
„Po prostu uśmiechnij się i nic nie mów”

Rirkrit Tiravanija jest artystą, którego sztuka opiera się na robieniu różnych rzeczy razem, przesuwając naszą uwagę w muzeum z obiektów na relacje i sytuacje. Prace tego artysty przypominają przepisy kulinarne – artysta zresztą chętnie występuje w roli kucharza. Krótka instrukcja, którą dzieli się Tiravanija, brzmi: „po prostu uśmiechnij się i nic nie mów”. Może być potraktowana jako życiowa wskazówka, żart albo proste ćwiczenie z uważności i cierpliwości.