(Nie)widoczne kobiety w średniowiecznym świecie sztuki. Wykład Agnieszki Patały

Epokę średniowiecza powszechnie postrzega się jako czas, w którym kobiety funkcjonowały na obrzeżach świata sztuki i tylko okazjonalnie angażowały się w jakiekolwiek procesy twórcze. Ten obiegowy pogląd jest niestety zarówno mylący, jak i trudny do jednoznacznego zanegowania. Wspomniany paradoks determinują dwa powiązane ze sobą czynniki. Z jednej strony są to normy prawne, społeczne i religijne regulujące życie kobiet w epoce przednowoczesnej. Z drugiej strony, na niewidoczność kobiet wpływ miały pełne uprzedzeń praktyki i postawy historyków oraz historyków sztuki XIX i XX w, którzy długo nie przewidywali dla kobiet miejsca w swoich opracowaniach. 

Szczęśliwie w ostatnich dekadach historia sztuki dokonała znaczących postępów w ujawnianiu wkładu artystek w rozwój kultury wizualnej epoki średniowiecza. Projekty badawcze o solidnych podstawach metodologicznych – na czele z pracami Therese Martin, która wprowadziła pojęcie makers of art i rozszerzyła rozumienie autorstwa dla epoki przednowoczesnej – otworzyły nowe możliwości interpretacji procesu twórczego oraz niewidocznej do tej pory pracy kobiet.

 

Prelekcja ma na celu ukazanie dwóch kluczowych przestrzeni, w których kobiety epoki średniowiecza pozostawały sprawcze i w pełni zaangażowane w powstawanie sztuki:

Średniowieczne klasztory żeńskie, jako wspólnoty zamknięte i dostępne przede wszystkim dla kobiet z wyższych warstw społecznych, stanowiły bezpieczne przestrzenie względnej swobody, sprzyjające rozwojowi intelektualnemu oraz twórczości kobiet. W tej części wykładu omówione zostaną zarówno dzieła znanych z imienia twórczyń, jak i działalność mniej rozpoznanych postaci, w tym Gudy i Claricii, a także twórczość anonimowych mniszek, których dorobek pozostał nieudokumentowany.

Druga część wykładu będzie poświęcona obecności kobiet w cechowych strukturach produkcji artystycznej miast Europy Środkowej (m.in. Kraków, Praga), południowych Niemiec (np. Norymberga) oraz Niderlandów (m.in. Brugia, Antwerpia). Porównanie różnych modeli organizacyjnych umożliwi nakreślenie nie tylko problemu bezpośredniego udziału kobiet w funkcjonowaniu tych środowisk, lecz także wielu niekoniecznie oczywistych przejawów ich zaangażowania w powstawanie prac malarskich i rzeźbiarskich. Będzie to też doskonała okazja, aby nakreślić społeczno-kulturowe ramy kształtujące ich (nie)widoczność w badaniach z zakresu historii sztuki.