Formy podstawowe (2021-2022)

Formy podstawowe to cykliczny program skierowany do szkół podstawowych.  

W pudełku, przypominającym makietę architektoniczną, znajduje się „model do składania”: wystawa sztuki, która może się zmaterializować w kształcie wybranym przez uczniów i uczennice. Tegoroczna edycja składa się ze specjalnie stworzonych przez artystki i artystów ćwiczeń, narzędzi oraz instrukcji. Zrealizowane przez dzieci prace artystyczne mogą posłużyć jako pomoc dydaktyczna, czy też stać się elementem scenograficznym. Część z nich ma charakter niematerialny, prowadzi np. do powstania krytycznej grupy czytelniczej czy realizacji zadań choreograficznych.  

Formy podstawowe nawiązują do programu School Prints [Druki szkolne], który funkcjonował w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej. Zestaw litografii stworzonych przez grupę uznanych artystów, m.in. Barbarę Jones, Henriego Matisse’a i Pabla Picassa, trafił do inwentarza szkół podstawowych i przez wiele lat był eksponowany w salach lekcyjnych.

W pilotażowej edycji programu, w roku szkolnym 2021/2022 bierze udział 10 szkół, znajdujących się w Kowanówku, Pogorzałkach, Rozdrażewie, Szczekocinach, Warszawie i Zakręcie.

Artystki i artyści zaangażowani w Formy podstawowe to: Paweł Althamer, Kasper Bosmans, Gabo Camnitzer, Sharon Lockhart, Goshka Macuga, Mikołaj Moskal, Ramona Nagabczyńska, Agnieszka Polska, Katarzyna Przezwańska, Slavs and Tatars & Olga Micińska.

Program zrealizowany wspólnie z Edukacyjną Fundacją im. Romana Czerneckiego. 

Paweł Althamer
"Siewcy"

Złoty worek z motywem drzewa jest prawie pusty. Na jego dnie jest kilka nasion, znajdź dla nich dobre miejsce, wokół szkoły lub po drodze do domu. Doglądaj tego miejsca. Jeśli na wiosnę wyrośnie tam mała roślina, podlewaj ją choć raz w tygodniu. Wybierz się ze swoją grupą na wycieczkę po nasiona, wypełnijcie nimi złoty worek, by móc je zasadzić w kolejnym roku. Paweł Althamer chętnie dołączy do waszego spaceru i opowie wam o swojej relacji z drzewami. Napisz do nas (pocztówkę znajdziesz w pudełku) i zaproś artystę do waszej szkoły.

Pytania: 
Czy sztukę można hodować jak roślinę? 
Jak długo trwa „długo”? Ile to jest „krótko”? 
Czy udałoby ci się udawać roślinę przez 15 minut?
A może przez jedną krótką przerwę między lekcjami?
Czy można zaprzyjaźnić się z rośliną? 
Które rośliny w mieście można zjeść, a które są dla nas trujące? 
Co to są gatunki inwazyjne?
Czy roślinom wolno podróżować na gapę? 

Kasper Bosmans 
"Flaga, Znaczek, Pocałunek"

W pudełku znajdują się dwa zestawy szablonów. To dwie różne wersje tego samego obrazu – ust i brody.  Mogą być flagą na maszcie albo znaczkiem pocztowym. Znajdź w szkole miejsce, gdzie stworzysz mural przy użyciu tych właśnie szablonów, ścianę wewnątrz lub na zewnątrz budynku szkolnego, w klasie lub na korytarzu. Odrysuj po kolei wszystkie szablony, jeden po drugim tak, by powstały znaczek lub flaga. Następnie pokoloruj szablon farbami. Zacznij od ust, w pudełku znajdziesz czerwoną farbę. Wybierz pozostałe kolory i pomaluj resztę muralu.  

Pytania:
Czym jest symbol? 
Do czego służy flaga?
Czy musisz wiedzieć, co znaczy jakiś obrazek, aby ci się podobał? 
Gdybyś mogła wybrać, co znajdzie się na znaczku pocztowym, co byś wybrała i dlaczego?
Gdybyś tworzyła flagę twojej szkoły, jaki symbol by się na niej znalazł, jakiego byłaby koloru/kolorów?
Co dzieje się, gdy znaczek pocztowy jest taki duży? 
Jakie znaczenie mają skala i wielkość obrazu?

Gabo Camnitzer
"Zdalna klasa"

W pudełku znajdziesz dużą płachtę z wydrukowanym na niej zdjęciem klasy z lotu ptaka. 

Jest to zdalna klasa. Możesz zabrać ją na spacer po szkole, na boisko, gdzie tylko chcesz. 

Rozłóż ją na trawie, powiewaj nią, baw się na niej, układaj przedmioty, możesz też przykryć się materiałem jak kołdrą, a nawet schować się pod nim. Zwróć uwagę na wydrukowaną na płachcie fotografię. Porównaj ją ze swoją klasą, zobacz, czego na niej brakuje. 

Pytania:
Jak odróżnić klasę szkolną od innych pomieszczeń i czym różni się ona od twojego pokoju? 
Co to jest architektura? 
Z czego powstaje budynek? 
Czy budynek może nie mieć sufitu? Podłogi? Ścian? 
Jak wygląda twoja klasa w nocy, czy coś się w niej zmienia? 
Co zmieniłbyś w klasie, żeby chcieć w niej zamieszkać?  

Sharon Lockhart
"Rozpowszechniając wiadomości"

W worku znajdziesz kilka elementów. Są to szablony z wszystkimi literami alfabetu, białe kawałki materiału (szarfy) oraz ramka do szablonów. Aby wykonać to zadanie, potrzebujesz kilku gazet wydanych w dniu, w którym spotyka się wasza grupa. Oglądaj gazety tak, jak ogląda się obrazy, niektóre ze słów przykują twoją uwagę – mogą być irytujące albo budzić ciepłe uczucia, być niezrozumiałe, pochodzić z innych języków, brzmieć staroświecko, bądź wręcz przeciwnie, będą to nowe słowa, których nie znajdziesz jeszcze w drukowanych słownikach.

Wybierz swoje słowo. Ułóż je z szablonów na szarfie. Za pomocą ramki wyrównaj litery. Użyj farby lub sprayu do przeniesienia słowa na szarfę. Kiedy napis wyschnie, załóż szarfę.

Porozmawiaj w grupie, co chcesz dalej robić. Wyjść na boisko? Zrobić zdjęcia na Instagram? Zatańczyć? Chodzić po korytarzu i wyjaśniać znaczenia słowa, które wybrałaś? Wrócić w szarfie do domu?

Pytania: 
Dlaczego ta sama historia może zostać opowiedziana na różne sposoby? 
Jaką nazwę (jedno słowo) mogłaby nosić twoja szkoła?
Czy ty lub twoi znajomi wymyśliliście ostatnio jakieś nowe słowo, którego używacie?  
Czy słowo może mieć kolor, zapach, ciężar?
Czy jedno słowo może być piękniejsze od drugiego? 
Jakie słowo wydaje ci się dziwne?
Wyobraź sobie, że ludzie noszą jako imiona nazwy rzeczy, jakie byłoby twoje nowe imię? 

Goshka Macuga
"Twoja własna propaganda, twoją poezją"

Wyciągnij z worka pudełko, w którym znajduje się zestaw pieczątek. Każda pieczątka to inny wyraz. Znajdziesz tu w sumie 50 słów, są to często używane zaimki, czasowniki, rzeczowniki.

Używaj ich do tworzenia wierszy, odbijaj na fotografiach, ścianach, zeszytach, próbuj tworzyć zdania oraz obrazy (czy można narysować dinozaura za pomocą słowa „klimat”?), zrób miniaturowy transparent, zostaw ślad poza szkołą.  

Pytania: 
Czy można napisać wiersz składający się z jednego słowa?
Kim jesteśmy „my”, kim są „oni” – co myślisz słysząc te słowa? 
Czy potrafisz ułożyć te 50 słów od najbardziej do najmniej lubianego? Czy zgadzacie się w grupie, co do tej kolejności? 
Gdzie, poza papierem i książką, można tworzyć poezję? 
Kiedy słowo zmienia znaczenie?
Co to jest transparent? 
Co to jest propaganda? Czy może być dobra? 

Mikołaj Moskal
"Bez tytułu"

W worku znajduje się gliniana maska. Rozpakuj ją delikatnie, bo jest bardzo krucha, przyłóż maskę do twarzy. Używaj jej w specjalnych okolicznościach – kiedy zostaniesz wywołana do odpowiedzi, recytujesz wiersz lub chcesz zniknąć z oczu swoich koleżanek i kolegów.

Maska ma specjalne moce, spróbuj dowiedzieć się jakie.

Pytania: 
Jak zniknąć w szkole? Co może służyć za czapkę niewidkę?
Czy jestem tym, kim widzą mnie inni?
Czego nie wolno w mojej szkole i czy się z tym zgadzam? 
Maskę jakiego zwierzęcia chciałbym nosić? A może nie jest to zwierzę? 
Co to jest trema?

Ramona Nagabczyńska
"Trzecia osoba"

Dobierzcie się w pary, w pudełku znajdziecie słuchawki. Posłuchajcie razem nagrania. Usłyszycie głos, który powie wam, co robić. Podczas pierwszego etapu spróbujcie się uspokoić i odpocząć. Możecie stać, siedzieć, położyć się na podłodze. Chwyćcie się za ręce. 

W pewnym momencie głos zachęci was do wędrówki po szkole. Wciąż trzymając się za ręce, wyobraźcie sobie, że prowadzi was trzecia, niewidzialna osoba. Zwiedzajcie budynek szkolny i jego zakamarki, chodząc po piętrach w górę i w dół, możecie czołgać się, turlać, chodzić do tyłu, na czworaka, na kolanach, podskakując. Cała szkoła stoi przed wami otworem. Głos w słuchawkach powie ci, kiedy wędrówka dobiegnie końca. 

Pytania:
Czego możemy się dowiedzieć o świecie błądząc, gubiąc się we własnym mieście? 
Jak myślisz, kim jest trzecia osoba, którą przywołuje Ramona?
Co to jest choreografia? 
Jak się czujesz, będąc w miejscu, w którym nie byłeś nigdy wcześniej? 
Czy można podróżować, nie ruszając się z miejsca? 

Agnieszka Polska
"Tablica 1"

W pudełku znajduje się plakat. Przyjrzyj mu się dokładnie i w grupie wspólnie zdecydujcie, gdzie w szkole powinien się znaleźć i dlaczego. Zastanówcie się, w którym pomieszczeniu, na której ścianie (suficie, podłodze?), na jakiej wysokości. Porozmawiajcie o waszym wyborze. Porównajcie ten plakat do innych pomocy dydaktycznych i plakatów naukowych w waszej szkole. Czy domyślasz się, czym są istoty przedstawione przez artystkę?

Pytania:
Dlaczego niektóre gatunki są zagrożone wyginięciem? Jak im pomóc?
Czy należy wierzyć we wszystko, co się widzi?
Co oznacza klasyfikacja (gatunków, rodzajów, przedmiotów, zjawisk)? Czy uważasz, że jest przydatna? 
Jak reagujesz widząc coś, czego nie rozumiesz? 
Czy człowiek to gatunek zagrożony? 
Czym jest sztuczna inteligencja?

Katarzyna Przezwańska
"Układ słoneczny"

Znajdujemy się wszyscy na Ziemi, która jest częścią układu planet, krążących wokół Słońca – stąd nazwa Układ Słoneczny. A co, gdyby odtworzyć go w twojej szkole? Wyjmij z pudełka plakat, na którym przedstawiono wymiary planet wraz z odległościami pomiędzy nimi i Słońcem.  Korzystając z tych wskazówek, znajdź przedmioty, które posłużą jako modele planet. To mogą być różne rzeczy z twojego otoczenia: pestki, szyszki, kamienie czy ziarna. Wiele z nich możesz znaleźć na ziemi podczas spaceru wokół szkoły. Gdy znajdziesz Ziemię, umieść ją w gablotce, którą znajdziesz w pudełku, podpisz i zawieś w odpowiednim miejscu w szkole. Teraz kolej na Słońce; czy wiedziałaś, że jest ono gwiazdą i jest tak duże, że ponad milion planet o wielkości Ziemi mogłoby się zmieścić w jego wnętrzu? Słońce znajduje się w centrum i wszystkie planety krążą wokół niego. Potraktujcie je wyjątkowo; wybudujcie metrową kulę z dowolnych materiałów i zainstalujcie w odpowiedniej odległości od Ziemi (posługując się plakatem z odległościami). To samo możesz zrobić z pozostałymi planetami; znajdź je i ustaw w odpowiedniej odległości między sobą. Wybierzcie się grupą na długi spacer, by rozstawić wszystkie planety.

Pytania:
Gdzie jesteśmy i jak wyglądamy, gdyby spojrzeć na Ziemię z bardzo, bardzo daleka?
Co oznacza dystans? Co to znaczy że coś jest „blisko” lub „daleko”?
Czym jest rozmiar? Jak małe jest „coś małego”, a jak duże „coś dużego”?
Jeśli Ziemia jest pestką czereśni, to jak duża byłaby twoja szkoła w
tej samej skali?
Czy rzeczy wyglądają inaczej, jeśli spojrzeć na nie z góry?
Gdybyś mogła być częścią Układu Słonecznego, którą planetą chciałabyś być i dlaczego? Jakie byłyby twoje tajne moce?

Slavs and Tatars z Olgą Micińską
"Księgożerstwo"

W worku znajduje się duża pieczęć. To ekslibris, którym oznaczane są zbiory biblioteczne.

Stwórz zbiór książek, które złożą się na stworzony przez was nowy kanon (bardzo nieobowiązkowych) lektur. Chcesz czytać tylko o żabach albo trollach? Nie ma sprawy!

Książki możesz znaleźć w szkolnej bibliotece. Wybierz te, które staną się waszymi lekturami i oznacz je pieczęcią. Jeśli nie znajdziesz książek, których potrzebujesz, napisz do nas  (odszukaj pocztówkę w pudełku), pomożemy dostarczyć je do szkoły. Rozmawiaj o książkach oznaczonych ekslibrisem z koleżankami i kolegami. Czytaj na głos. Nagrywaj słuchowiska. 

Pytania: 
Co to jest kanon? 
Czy opowieść musi mieć początek i koniec?
Co wybieram sam, a co wybiera za mnie ktoś inny? Czy wiem, kiedy to się dzieje? 
Czy czytanie może skończyć się awanturą?
Co to jest kolekcja, zbiór, archiwum? Jak je zbudować i jak oznaczyć? 
Co chciałabym uchronić przed wielką trąbą powietrzną?