DOMINIKA OLSZOWY. FONTANNA PIASKU

Fontanna piasku to najnowsza realizacja rzeźbiarska Dominiki Olszowy, stworzona dla Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, która odnosi się do kontekstu szybkich zmian zachodzących w centrum Warszawy i radykalnej transformacji Placu Centralnego. 

Tytułowa fontanna fascynuje artystkę nie tyle jako konkretne urządzenie techniczne, ile kulturowa idea i symbol życiodajnej energii, element niezbędny w reprezentacyjnych przestrzeniach publicznych. Równocześnie fontanna w dobie zmian klimatycznych i coraz częstszych ekstremalnych upałów przestaje pełnić wyłącznie funkcję estetyczną. Obecność fontann w miastach wiąże się z ochłodą i ulgą, ale przypomina także o wodzie jako zasobie, którego dostępność nie jest rzeczą oczywistą. Forma kojarzona z nadmiarem wody staje się symbolem niedoboru. Właśnie ten paradoks stał się punktem wyjścia koncepcji artystki. Forma rzeźby wywodzi się z charakterystycznego kształtu wzlatującego strumienia wody. U Olszowy zostaje on jednak zatrzymany w kulminacyjnym momencie: zastyga, gęstnieje i w surrealny sposób przemienia się w piasek. Dynamiczny ruch wody zostaje przełożony na statyczną kompozycję. W tej pracy obecny jest charakterystyczny dla artystki język plastyczny, oparty na oksymoronicznych zestawieniach oraz szczególnej wrażliwości na materiały i przedmioty pozostające na marginesie uwagi. Tworząc projekt, artystka wykorzystała między innymi piasek uzupełniony muszlami. Monumentalna skala spotyka się tutaj z subtelnym detalem.

Artystka wznosi fontannie pomnik, lecz nie w znaczeniu tradycyjnego oddania czci. Jest to wyraz refleksji nad jej funkcją w rzeczywistości, w której zarówno woda, jak i pozornie wszechobecny piasek to intensywnie eksploatowane surowce. Wzmożone wydobycie piasku prowadzi do przekształcania ekosystemów, degradacji wybrzeży oraz znikania plaż i wysp. Zestawienie wody i ziemi nie jest dla Olszowy wyłącznie eksperymentem materiałowym. Artystka tworzy symboliczny język opowieści o świecie, jego kruchości, przemijaniu i nieoczywistym pięknie. Rzeźba przywołuje dziecięcy gest budowania z mokrego piasku, ale jednocześnie odsyła do betonu – materiału, który ukształtował współczesne miasta i którego produkcja zależy od zasobów mineralnych. Jak mówi artystka: „chciałam połączyć te dwa materiały, wodę i piasek, w jedną rzeźbiarską formę: fontannę z mokrego piasku. Powstała jako efekt tych starań rzeźba tworzy wrażenie kruchej, niepewnej, efemerycznej i właśnie przez to staje się szczególnie aktualna. Chcę stworzyć strukturę przypominającą fontannę, która nie tryska wodą, lecz wydaje się ją pamiętać. Fontannę zbudowaną z materiału, który zarazem buduje nasz świat, jak i powoli z niego znika”. To, co zwykle skromne, osobiste, zyskuje monumentalny wymiar. W ten sposób artystka przewrotnie odnosi się do konwencji oficjalnej rzeźby w przestrzeniach publicznych. Zamiast stabilności, powagi i heroicznej narracji proponuje kruchą formę. Zamiast upamiętnienia wybitnej osoby lub historycznego wydarzenia – pomnik zjawiska, materiału i żywiołu. Zamiast tworzyć dominantę przestrzenną, nowy symbol tej części miasta, próbuje zgrać się z rytmem jego przemian oraz niestabilnością. 

Fontanna piasku afirmuje nietrwałość, a jednocześnie próbuje ją utrwalić i zatrzymać w czasie. Piaskowa fontanna staje się współczesnym hołdem dla zanikających surowców oraz wizualizacją napięcia między naturą, urbanizacją i przemijaniem. Jest pomnikiem czegoś, co nieustannie się zmienia – i co właśnie dlatego wymaga dziś szczególnej uwagi. Umieszczona tymczasowo na tarasie widokowym MSN-u „fontanna” kontrastuje frywolną i płynną formą z monumentalną, opartą na kątach prostych architekturą Muzeum. Wysunięta w kierunku miasta, wykracza poza ramę infrastrukturalną budynku i mieszczącej się w nim instytucji. Z perspektywy cokołu, jaki stanowi dla niej siedziba Muzeum, zwraca uwagę na dynamiczne przekształcenia stolicy, Pojawia się w tej przestrzeni niespodziewanie tryskając z posadzki, co jest humorystycznym przywołaniem wszechobecnej entropii. 

 

Fontanna piasku autorstwa Dominiki Olszowy powstała jako efekt zamkniętego konkursu zorganizowanego przez Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, którego celem było zrealizowanie nowej pracy rzeźbiarskiej na Placu Centralnym  – miejscu symbolicznym, gdzie spotykają się i ścierają różnorodne głosy osób mieszkających w stolicy i odwiedzających ją. Wybrana koncepcja w szczególnie trafny sposób odpowiada na te założenia. Łączy wyrazistą koncepcję artystyczną z głębokim rozpoznaniem charakteru konkretnej lokalizacji. Jest jednocześnie komunikatywna i otwarta interpretacyjnie: jej zabawna, zmysłowa forma może działać bezpośrednio, także bez specjalistycznego przygotowania, podczas gdy wpisane w nią napięcia między urbanizacją, trwałością i rozpadem uruchamiają wielowarstwową refleksję nad współczesnością. Fontannę piasku wyróżniały spójność, świadome wykorzystanie zastanych warunków przy jednoczesnym zachowaniu uniwersalnego charakteru dzieła. Stąd idea, by docelowym miejscem prezentacji pracy stała się sadzawka znajdująca się na Placu Centralnym. W tym miejscu, w kontekście obecności wody, a także potencjalnego jej braku, rzeźba Dominiki Olszowy w sposób rzeczywisty wpisze się w bieżące życie miasta.