Wsparcie dla Muzeum Sztuki Współczesnej w Antwerpii

 

 

 

Konfederacja L’Internationale z oburzeniem przyjęła niedawne oświadczenie rządu flamandzkiego dotyczące Muzeum Sztuki Współczesnej w Antwerpii (M HKA) – instytucji, która należy do grona członków założycieli naszej konfederacji. Po ogłoszeniu decyzji o rezygnacji z budowy nowego gmachu muzeum ministra kultury zapowiedziała [w poniedziałek, 6 października 2025] zamiar przeprowadzenia daleko idącej restrukturyzacji flamandzkiego sektora muzealnego. W świetle przedstawionych planów M HKA ma utracić status muzeum narodowego, a jego kolekcja i funkcje mają zostać przekazane muzeum S.M.A.K. w Gandawie. W przyszłości M HKA miałoby zostać przekształcone w centrum kultury, które od 2028 realizowałoby program wystaw, rezydencji artystycznych i innych działań programowych. Plany te zostały ogłoszone bez konsultacji z kierownictwem M HKA ani z jego partnerami.

Wzywamy rząd flamandzki do natychmiastowego wycofania tej decyzji

Pragniemy wyrazić całkowitą solidarność z osobami pracującymi w M HKA. To niespodziewane oświadczenie podważyło poczucie bezpieczeństwa zawodowego osiemdziesięcioosobowego zespołu tej instytucji: osób, które jeszcze do ubiegłego piątku pracowały nad przygotowaniami do otwarcia zamówionego przez rząd flamandzki nowego gmachu muzeum, planowanego na 2031 rok. Zwracamy się zatem do tego właśnie rządu z prośbą o wyjaśnienie, jak jego nowe plany mają się do utrzymania aktualnej kadry muzeum.

Proponowane plany, jeśli wejdą w życie, będą miały daleko idące konsekwencje nie tylko dla całego zespołu muzeum, ale i środowiska artystycznego, społeczności lokalnych oraz publiczności w Antwerpii, Flandrii, Belgii i całej Europie. Ponadto pomijają one kluczowe znaczenie M HKA jako instytucji dziedzictwa, silnie związanej z konkretną lokalizacją; instytucji, której ciesząca się międzynarodowym uznaniem kolekcja i archiwa od lat odzwierciedlają, łączą i osadzają bogate dziedzictwo artystyczne miasta w różnorodnych kontekstach historycznych, kulturowych i geopolitycznych. Od momentu powstania M HKA w 1987 roku działania te stanowiły centralny element instytucjonalnej misji muzeum.

Pozbawienie M HKA statusu muzeum i archiwów oznaczałoby nieodwracalne zaprzepaszczenie tych działań i trwałe zerwanie więzi miasta i całego regionu z ich dziedzictwem kulturowym. Proponowana centralizacja zbiorów i dziedzictwa w pojedynczym repozytorium jest całkowicie sprzeczna ze stanowiskiem konfederacji L’Internationale, która opowiada się za pielęgnowaniem wielości historii i perspektyw poprzez różnorodne kolekcje i archiwa. Kategorycznie sprzeciwiamy się decyzji o stworzeniu pojedynczej, ujednoliconej kolekcji narodowej. Zamiar pozbawienia zbiorów M HKA ich lokalnego kontekstu demonstruje całkowity brak zrozumienia dla natury kolekcji muzealnych oraz roli, jaką odgrywają one w lokalnych społecznościach i sposobów, w jakie budują więzi w czasie i przestrzeni. Jednocześnie proponowane działania stawiają instytucje kultury w roli rywali, tworząc podziały i nieufność w całym środowisku kultury.

 
Stanowczo sprzeciwiamy się również brakowi przejrzystości i konkretów w dotychczasowych komunikatach. W jaki sposób i na jakiej podstawie powstała tak radykalna wizja przekształcenia flamandzkiego pejzażu kulturalnego? Z kim prowadzono konsultacje i kiedy opinia publiczna pozna szczegóły tego procesu i podjętych decyzji? Zarówno sam plan, jak i sposób jego ogłoszenia nie odzwierciedlają ani otwartości, ani poczucia odpowiedzialności, ani też przywiązania do zasad dobrego zarządzania, które rząd flamandzki jeszcze niedawno wskazywał jako filary swojej polityki kulturalnej. W wymiarze praktycznym proponowany plan nie zawiera też żadnych informacji na temat tego, w jaki sposób ta nowa, scentralizowana kolekcja, miałaby zostać stworzona, zarządzana czy finansowana ani w jaki sposób miałyby zostać rozstrzygnięte złożone kwestie prawne i organizacyjne związane z przeniesieniem praw własności do dzieł posiadających współwłaścicieli lub wielu właścicieli (w tym także muzeów będących członkami konfederacji L’Internationale). Brak również wzmianki na temat kwestii związanych z pracami o charakterze „site specific” znajdującymi się w kolekcji M HKA.

Podsumowując: oświadczenie rządu flamandzkiego dotyczące M HKA jest aktem symbolicznego zniszczenia, którego potencjalne skutki wykraczają daleko poza tę jedną instytucję. Polityczne motywacje stojące za proponowanymi działaniami całkowicie lekceważą ich kulturowe i praktyczne konsekwencje. W chwili, gdy zmagamy się z głębokimi kryzysami społecznymi i ekologicznymi, decyzja ta wysyła niepokojący sygnał: muzea nie są już chronionymi przestrzeniami wspólnej wiedzy i dobra publicznego, a raczej zbywalnymi zasobami podporządkowanymi doraźnym celom politycznym.

Broniąc naszych instytucji, stoimy na straży wartości, które je definiują: szacunku dla różnorodności i trwałego zaangażowania wobec społeczności, którym służą.

Po raz kolejny kategorycznie wzywamy rząd flamandzki do wycofania tej decyzji.

Rada Konfederacji L’Internationale, obejmująca przedstawicieli następujących instytucji:

HDK-Valand (Göteborg, Szwecja)
Institute of Radical Imagination (Neapol, Włochy)
MACBA (Barcelona, Hiszpania)
M HKA (Antwerpia, Belgia)
MSN (Warszawa, Polska)
Museo Reina Sofía (Zagrzeb, Chorwacja)
Museo Reina Sofía (Madryt, Hiszpania)
NCAD (Dublin, Irlandia)
Salt (Stambuł, Turcja)
tranzit.ro (Bukareszt, Kluż i Jassy, Rumunia)
Van Abbemuseum (Eindhoven, Holandia)
VCRC (Kijów, Ukraina)
ZRC SAZU (Lublana, Słowenia)
IMMA (Dublin, Irlandia)
MG+MSUM (Lublana, Słowenia)
WIELS (Forest, Belgia)