List otwarty środowiska do Ministry Kultury i Dziedzictwa Narodowego ws. projektu rekonstrukcji Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia w MSN w Warszawie

Warszawa, 30.06.2026 r.

 

 

 

Szanowna Pani Minister,

 

w związku z prowadzonym przez Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie we współpracy z Polskim Radiem S.A. projektem rekonstrukcji Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia, zwracamy się z prośbą o dofinansowanie złożonego przez Muzeum projektu w ramach Programu zadań inwestycyjnych z budżetu państwa w 2027 roku.

W przyszłym roku obchodzić będziemy jubileusz 70-lecia założenia Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia (powstało oficjalnie 15 listopada 1957 r.). Jest to doskonała okazja, aby uczcić jubileusz odtworzeniem tego unikalnego w skali europejskiej projektu oraz uroczyście otworzyć go międzynarodowym wydarzeniem z przedstawicielami studiów muzyki elektronicznej z Europy (GRM w Paryżu, EMS w Sztokholmie, SEM w Kolonii, Instytut Sonologii w Hadze), z którymi udało się już nawiązać kontakt.

Powstałe w 1957 roku w Warszawie w budynku Polskiego Radia przy Al. Niepodległości (jako pierwszy tego typu ośrodek w Europie Wschodniej i jeden z pierwszych na świecie), Studio Eksperymentalne Polskiego Radia zapoczątkowało rozwój muzyki elektroakustycznej oraz sztuki dźwięku w Polsce. Jest to niezwykle ważny projekt w historii polskiej kultury XX w. – wyjątkowe, przystosowane do tworzenia muzyki pomieszczenie zaprojektowali Zofia i Oskar Hansenowie, zaś jego pierwszym szefem był wybitny muzykolog i kompozytor Józef Patkowski, a pierwszym dyrektorem technicznym prof. Krzysztof Szlifirski, obecnie honorowy dziekan Wydziału Reżyserii Dźwięku Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina. Istnieniu Studia zawdzięczamy pionierskie kompozycje, instalacje dźwiękowe oraz muzykę użytkową do filmów, sztuk teatralnych i słuchowisk. Formalnie zamknięte zostało w 2004 roku. W trakcie jego istnienia (1957-2004) pracowało w nim 93 kompozytorów, w tym 59 polskich (m.in.: Bogusław Schaeffer, Krzysztof Penderecki, Włodzimierz Kotoński, Andrzej Dobrowolski, Elżbieta Sikora i Krzysztof Knittel) oraz 34 zagranicznych (m.in.: François-Bernard Mâche, Lejaren Hiller, Arne Nordheim i Kåre Kolberg). Stworzyli oni w sumie około 300 autonomicznych utworów.

Muzeum Sztuki Nowoczesnej dołożyło wszelkich starań, aby urealnić ten projekt. W czerwcu 2022 r. podpisana została Umowa o współpracy z Polskim Radiem S.A., partnerem strategicznym projektu, na mocy której przekazany do Muzeum został oryginalny sprzęt muzyczny i elektroakustyczny wykorzystywany historycznie w Studiu Eksperymentalnym Polskiego Radia. W 2023 r. przeprowadzone zostały prace serwisowe, mające na celu naprawę i przywrócenie sprawności tym urządzeniom. Muzeum dysponuje także gotowym projektem wykonawczym obejmującym następujące branże: architektura, akustyka, instalacje teletechniczne i elektroakustyczne, instalacje HVAC. Powstał on w ścisłej współpracy i konsultacji z byłymi pracownikami oraz pracownicami Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia oraz specjalistami w poszczególnych branżach.

Dotychczasowe koncerty i wydarzenia towarzyszące projektowi rekonstrukcji Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie organizowane we współpracy z Programem 2 Polskiego Radia z wykorzystaniem naprawionych, oryginalnych urządzeń elektroakustycznych ze Studia pokazały ich atrakcyjność dla współczesnych twórców i szerokie, międzypokoleniowe zainteresowanie projektem, także międzynarodowe. Dotychczas z użyciem tych sprzętów pracowali: Aleksandra Słyż (laureatka nagrody Paszport „Polityki” w kategorii „Muzyka poważna”) oraz Yannis Patoukas (instytut w Sonologii w Hadze, Holandia) i Mathijs Leeuwis (Het Concreet w Tilburgu, Holandia). We współpracy z Programem 2 Polskiego Radia planowane są nowe zamówienia kompozytorskie z okazji jubileuszu 70-lecia założenia Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia u młodych polskich twórców oraz koncerty archiwalnych utworów we współpracy ze studiami muzyki elektronicznej w Europie.

Inwestycja, która obejmuje adaptacje akustyczne, instalacje elektroakustyczne i teletechniczne oraz architekturę wnętrza w oparciu o oryginalny projekt architektoniczny Zofii i Oskara Hansenów z 1962 roku, wykracza poza ramy muzealne – tworzy żywe laboratorium dla współczesnych kompozytorów i artystów dźwiękowych. Wyposażenie studia w profesjonalne systemy cyfrowe przy jednoczesnym zachowaniu analogowej duszy Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia pozwoli na produkcję dzieł o światowym standardzie. Zrekonstruowane i w pełni funkcjonalne Studio Eksperymentalne Polskiego Radia w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie stanie się ośrodkiem ekspertyzy i podnoszenia kompetencji w zakresie analogowych technologii studyjnych, do których coraz częściej sięgają współcześni twórcy.

 

Lista sygnatariuszy:

 

prof. dr hab. Krzysztof Szlifirski – reżyser i realizator dźwięku, akustyk i pedagog, współtwórca Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia 

prof. dr hab. Barbara Okoń-Makowska – reżyserka dźwięku i pedagożka, pracowała w Studiu Eksperymentalnym  Polskiego Radia 

 

inż. Wojciech Makowski – specjalista w dziedzinie elektroakustyki, pracował w Studiu Eksperymentalnym Polskiego Radia

prof. dr hab. Krzysztof Knittel – kompozytor muzyki współczesnej, pedagog i twórca muzyki elektronicznej, współpracował ze Studiem Eksperymentalnym Polskiego Radia

Elżbieta Sikora – kompozytorka muzyki współczesnej i elektronicznej, współpracowała ze Studiem Eksperymentalnym Polskiego Radia, odznaczona Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” w 2024 r.

Aleksandra Słyż – kompozytorka i reżyserka dźwięku, laureatka nagrody Paszport „Polityki” 2025 w kategorii „Muzyka poważna”

ad. dr hab. Wojciech Błażejczyk – kompozytor, gitarzysta, reżyser dźwięku, kierownik Chopin University Electronic Music Studio

Igor Hansen – kurator Archiwum Zofii i Oskara Hansenów

Mats Lindström – dyrektor Elektronmusikstudion (EMS) w Sztokholmie

Gabrielle Karlsén-Beretta – koordynatroka ds. międzynarodowych Elektronmusikstudion (EMS) w Sztokholmie

Yannis Patoukas – kompozytor muzyki elektroakustycznej, improwizator i muzykolog, pracownik naukowy Instytutu Sonologii w Hadze

Tarmo Johannes – Estońskie Stowarzyszenie Muzyki Elektronicznej, członek zarządu

Sonia Milewska – konserwatorka sztuki nowych mediów IMMA Irish Museum of Modern Art w Dublinie

 

ad. dr Katarzyna Figat – kierowniczka Zakładu Reżyserii Dźwięku, Akademia Muzyczna im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy

 

Thomas Gläßer – dyrektor artystyczny ON – Neue Musik Köln, kierownik zespołu zadaniowego ds. ponownego otwarcia Studia Muzyki Elektronicznej WDR

 

Thomas Ankersmit – muzyk i kompozytor, specjalizuje się w analogowym syntezatorze modularnym Serge, intensywnie koncertował i współpracował z nowojorskim minimalistą Phillem Niblockiem