Wiek półcienia
Sztuka w czasach planetarnej zmiany

Wiek półcienia, Sztuka w czasach planetarnej zmiany

Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie zaprasza na wystawę „Wiek półcienia. Sztuka w czasach planetarnej zmiany”, na której zaprezentujemy prace i dokumentacje praktyk artystycznych z ostatnich pięciu dekad odnoszące się do nieodwracalnych procesów zachodzących na kuli ziemskiej, związanych z rozwojem kapitalizmu: zmieniających się relacji władzy i pracy, przepływów energii, eksploatacji złóż naturalnych, ludzi i istot nieludzkich.

Zaangażowanie w dyskusję na temat kryzysu klimatycznego oraz roli muzeum w czasach planetarnej zmiany traktujemy jako powinność publicznej instytucji, a nie jako kolejną modę czy nurt w sztuce. Jednocześnie, świadomość katastrofalnej sprawczości gatunku ludzkiego, jak i nieuchronności końca ładu cywilizacyjnego jaki znamy, wymaga innego ujęcia działalności człowieka – w czasie “głębokim”, geologicznym, w nieludzkiej perspektywie milionów lat. Dopiero wtedy dostrzeżemy konsekwencje zachodzących od czasów rewolucji neolitycznej zmian: epidemii, odpadów radioaktywnych, nowych fenomenów meteorologicznych, wielkiego wymierania gatunków, a nawet odchylenia się osi Ziemi na skutek topienia się lodowców.

Tytuł wystawy zaczerpnięty został z, bazującej na wiedzy naukowej, fikcyjnej książki (science-based fiction) „Upadek cywilizacji zachodniej. Spojrzenie z przyszłości” autorstwa Naomi Oreskes i Erika M. Conwaya. „Wiek półcienia” zdefiniowany został w niej jako, prowadzący do katastrofy, „okres antyintelektualizmu, który (...) uniemożliwił podjęcie działań opartych na dostępnej w tamtym czasie wiedzy naukowej”.

Wystawa podkreśla skomplikowane relacje sztuki i nauki (w tym metody obserwacji, wizualizacjieksperymentu) w czasach erozji narracji naukowych i wypierania wiedzy eksperckiej. Kryzys ten jest wprost proporcjonalny do wzmocnienia się ruchów fundamentalistycznych, negujących m. in. teorię ewolucji i podważających wpływ człowieka na klimat. W opozycji do dziedzictwa oświeceniowego, opartego na racjonalizmie i naturalizmie, wznoszone są fundamenty pod Mroczne Oświecenie (Dark Enlightment).

Wystawa „Wiek półcienia” i towarzyszący jej program stanowią przestrzeń do dyskusji na temat zarządzania nieodwracalnym oraz nowych form bycia razem i solidarności w obliczu potwornego (monster) problemu kryzysu klimatycznego. Gdy zawodzą takie narzędzia dialogu i perswazji, jak dystrybucja wykresów, statystyk i danych popartych naukowymi doświadczeniami i analizą, przydatne stają się formy wypowiedzi artystycznej, pracujące na emocjach, konfrontujące się z niezrozumiałym i nieznanym.

Wystawa odnosi się do historii sztuki XX i XXI wieku i tradycji sztuki ziemi (land art). Termin ten rozumiemy nie tylko jako jeden z nurtów sztuki zachodniej, charakterystyczny dla przełomu lat 60. i 70. XX wieku, ale również stale obecną, globalną praktykę o wymiarze politycznym, wywodzącą się z refleksji na temat wpływu (o charakterze militarnym, rolniczym czy przemysłowym) gatunku ludzkiego na planetę oraz współdzielenia jej z innymi formami życia. Sztuka ziemi nie jest przypisana do żadnego medium, specyficznego materiału czy też regionu geograficznego.

Sztuka w czasach Kapitałocenu nawiązuje do takich kwestii jak „produkcja” natury, esktraktywizm, nieuniknione wyczerpanie złóż paliw kopalnych, skutki (życzeniowo) nieograniczonej akumulacji dóbr i wzrostu gospodarczego, ekobójstwo i kolonialna eksploatacja. Z drugiej strony poszukuje wiedzy i wskazówek na przyszłość w takich obszarach jak rdzenna, feministyczna i queerowa ekologia, duchowość, „demodernizacja”. Za pomocą narzędzia, jakim jest wystawa sztuki, zadajemy także fundamentalne pytanie o to, co chcemy ocalić i w jakiej formie.

Na wystawie prezentowane są m. in. konceptualno-ekologiczne działania z lat. 70. XX wieku na Słowacji (Rudolf Sikora), jak również prace wykorzystujące techniki „nagrań terenowych” (Anja Kanngieser). Przywołamy tradycję plenerów artystycznych i pojęcie „sztuki neutralnej” (Ziema Zgorzelecka, 1971); włączenie się artystów w rewitalizację terenów zniszczonych przez klęski żywiołowe, jak również sztukę wykorzystywaną jako kolektywne narzędzie ekologicznej „perswazji” i zmiany świadomości (m. in. Agnes Denes, Futurefarmers, OHO, Anna i Lawrence Halprin).

Prace na wystawie pochodzą z kolekcji takich instytucji, jak Moderna Galerija w Lublanie, Van Abbemuseum w Eindhoven, Barcelona Museum of Contemporary Art, Museum of Modern Art, Antwerp i Tate Britain. Koncept architektoniczny wystawy został przygotowany przez niemieckie biuro Kooperative für Darstellungspolitik.

Kuratorzy
Sebastian Cichocki
Jagna Lewandowska

Zobacz także: