Sztuka przeciw wojnie i faszyzmowi w XX i XXI wieku

  • Sztuka przeciw wojnie i faszyzmowi w XX i XXI wieku

Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie zaprasza na pierwszą część konferencji „Nigdy Więcej” zatytułowaną „Sztuka przeciw wojnie i faszyzmowi w XX i XXI wieku”, która towarzyszy wystawie pod tym samym tytułem prezentowanej w Muzeum nad Wisłą (30.08-17.11.2019).

Chcielibyśmy, żeby głosy zaproszonych gości nie tylko stworzyły teoretyczny kontekst dla dzieł prezentowanych na wystawie, ale również poddały je wnikliwemu badawczemu opracowaniu. Struktura konferencji odzwierciedla strukturę wystawy, eksponując relacje sztuki i antyfaszyzmu w latach 30., latach 50. i w czasach współczesnych.

Pierwszą sesję otworzą referaty Jenny Nachtigall i Doroty Jareckiej. Poświęcone one będą gestom i manifestacjom sztuki antyfaszystowskiej dokonującym się w międzywojennej Polsce i w Republice Weimarskiej. Artyści Grupy Krakowskiej i berlińskiego dadaizmu, działając w realiach brutalnej walki ideologicznej i przemocy, ustanowili trwały fundament dla późniejszych antywojennych i antyfaszystowskich wystąpień. Referat Agaty Pietrasik poświęcony będzie natomiast sztuce tworzonej w nazistowskich obozach koncentracyjnych jako formie oporu i walki o zachowanie człowieczeństwa w momencie największego triumfu faszyzmu.

Drugą sesję otworzy David Crowley i jego analiza funkcjonowania „Guerniki” Pabla Picassa w zmiennych okolicznościach społecznych i politycznych, od momentu jej powstania w 1937 roku do lat 70. W tej części konferencji omówimy również relacje między antyfaszyzmem a socrealizmem w latach 50., w kontekście zimnowojennego konfliktu i stalinowskiej propagandy. Piotr Słodkowski odniesie się do wystawy „Arsenał”, a w szczególności do prezentowanego w jej ramach obrazu Marka Oberländera „Napiętnowani”. Justyna Balisz-Schmelz w swoim referacie „Wschodnioniemieckie requiem. Antyfaszyzm niepokorny w NRD” opowie o powojennych zmaganiach z dziedzictwem faszyzmu w NRD, w wymiarach tak politycznym, społecznym jak i kulturowym.

Uzupełnieniem historycznych analiz będzie dyskusja pomiędzy dyrektorami reprezentującymi czołowe europejskie muzea należące do koalicji „L’Internationale”. To dzięki tej współpracy w ramach unijnego programu „Our Many Europes” powstała wystawa „Nigdy więcej”. Dyskuję poświęcimy porównaniu misji społecznej i zadań programowych muzeów, które stają w obliczu napięć politycznych, powstających również wokół interpretacji historii i odnoszących się do historii dzieł sztuki.

Celem konferencji jest postawienie pytań o prawomocność i użyteczność poszukiwania historycznych analogii dla współczesnej fali przemocy i groźnych fantazji o segregacji społeczeństw oraz stygmatyzacji grup uznanych za inne. Czy historia dała nam lekcję, która pomoże przezwyciężyć kryzys wspólnotowego myślenia? Czy z tradycji antyfaszystowskiej, pomimo wszystkich jej deficytów, możemy się tego nauczyć? 

11:00 – 14:00
Sesja 1

11:00 Joanna Mytkowska, wprowadzenie,
11:30 Jenny Nachtigall, „Sprzeczność i obieg: (antyfaszystowska) polityka formy w berlińskim ruchu Dada i poza nim",
12:00 Dorota Jarecka, „Pięść podniesiona",
12:30 Agata Pietrasik, „Figury oporu: Maja Berezowska i artystki z Ravensbrück”,
13:00 Dyskusja.

 

14:00 – 15:00
Przerwa

 

15:00 – 16:30
Dyskusja z udziałem dyrektorów instytucji należących do europejskiej konfederacji muzeów „L’Internationale”. 

Uczestniczą: Charles Esche (Van Abbemuseum, Eindhoven), Zdenka Badovinac (MG + msum, Lublana), Manuel Borja-Villel (Museo Reina Sofia, Madryt), Meriç Öner (SALT, Stambuł, Ankara), Ferran Barenblit (MACBA, Barcelona), Bart de Baere (M HKA, Antwerpia), Joanna Mytkowska (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie).
Rozmowę prowadzi Sebastian Cichocki, główny kurator Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.

 

17:00 – 19:00
Sesja 2

17:00 David Crowley, „Guernica po 1945",
17:30 Piotr Słodkowski, „Przeciw wojnie, przeciw faszyzmowi, ale czy tylko? Napiętnowani Marka Oberländera",
18:00 Justyna Balisz-Schmelz, „Wschodnioniemieckie requiem. Antyfaszyzm niepokorny w NRD",
18:30 Dyskusja

Justyna Balisz-Schmelz
Historyczka i krytyczka sztuki, absolwentka historii sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie w 2015 roku obroniła pracę doktorską napisaną pod kierunkiem dr hab. Marii Hussakowskiej. W latach 2005–2010 studiowała historię sztuki oraz wiedzę o teatrze na Humboldt-Universität, a następnie na Freie Universität w Berlinie. Publikowała m.in. w „Przeglądzie Zachodnim”, „Jahrbuch der Deutschen Akademie der Wissenschaften zu Berlin”, „Zeszytach Artystycznych” oraz w tomie Display. Strategie Wystawiania (Universitas 2012). Jest autorką kilku przyczynków do katalogów wystaw oraz kilkudziesięciu tekstów krytycznych, które ukazały się m.in. na łamach czasopism: „arteon”, „Obieg”, „Szum” oraz „Fragile”. Zajmuje się także przekładami z zakresu historii i teorii sztuki z języka niemieckiego. Współpracowała z Międzynarodowym Centrum Kultury oraz ze Śródmiejskim Ośrodkiem Kultury w Krakowie, a także z Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie. Wykłada na kulturoznawstwie Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jej zainteresowania naukowe ogniskują się wokół badania możliwości aplikacji kulturoznawczych teorii pamięci zbiorowej na polu sztuk wizualnych, w szczególności w sztuce niemieckiej po 1945 roku.

David Crowley
Historyk, wykładowca NCAD w Dublinie. Autor książek Socialism and Style. Material Culture in Post-war Eastern Europe (2000), Warsaw (2003), Socialist Spaces. Sites of Everyday Life in the Eastern Bloc (2003) oraz Pleasures in Socialism: Leisure and Luxury in the Eastern Bloc (2010). Kurator wystaw, między innymi: Cold War Modern (z Jane Pavitt) w Victoria and Albert Museum w Londynie (2008–2009) i Notatki z podziemia. Sztuka i muzyka alternatywna w Europie Wschodniej 1968–1994 (z Danielem Muzyczukiem) w Muzeum Sztuki w Łodzi (2016–2017) i Akademie der Künste w Berlinie (2018).

Dorota Jarecka
Historyk i krytyk sztuki, kuratorka. Jest współautorką książki Erna Rosenstein. Mogę powtarzać tylko nieświadomie wydanej w 2014 roku w Warszawie, którą poprzedziła seria wystaw artystki w Fundacji Galerii Foksal w Warszawie (2011), w Galerii Art Stations w Poznaniu (2011) oraz w Królikarni, Muzeum im. X. Dunikowskiego w Warszawie (2014). Opublikowała książkowy wywiad z Andą Rottenberg Już trudno (2013). Do 2012 pracowała jako krytyk sztuki w „Gazecie Wyborczej”. Obecnie przygotowuje pracę doktorską w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.

Jenny Nachtigall
Profesorka teorii i historii sztuki współczesnej (lat 2019-20) w Staedelschule Schule we Frankfurcie. Studiowała historię sztuki, kulturoznawstwo i filozofię w Lueneburgu i Londynie (2005-2009). W latach 2014-2019 Nachtigall pracowała w Instytucie Filozofii / Teorii Estetyki Akademii Sztuk Pięknych w Monachium. Wcześniej pracowała jako researcherka w Tate Modern w Londynie (2010-11) i uczyła m.in. na Uniwersytecie Humboldta w Berlinie i na Wydziale Historii Sztuki na University College London (UCL), gdzie ukończyła również doktorat zatytułowany „Form as Contradiction. Berlin Dada's Impossible Formalisms” (publikacja w przygotowaniu). W 2013-14 zrealizowała projekt "art and (re)production” (HU Berlin, UCL) wraz z Dorotheą Walzer, a w 2017 współorganizowała wystawę oraz projekt magazynu Klassensprachen / Class Languages ​​wraz z Evą Birkenstock, Kerstin Stakemeier i Stephanie Weber. Pisze m.in. dla Artforum i Texte zur Kunst.

Agata Pietrasik
Historyczka sztuki, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i Freie Universität w Berlinie, gdzie napisała doktorat poświęcony sztuce lat 40-tych w Polsce, badający wzajemne relacje pomiędzy estetyką, etyką i polityką tej dekady. Jest współautorką, razem z Piotrem Słodkowskim, książki “Czas debat. Antologia krytyki artystycznej z lat 1945-54”. Jej zainteresowania badawcze dotyczą powojennego modernizmu w Europie, reprezentacji Holocaustu i drugiej wojny światowej w sztukach wizualnych, oraz współczesnych im kontekstów polityczno-społecznych. Była stypendystką Niemieckiej Wymiany Akademickiej DAAD, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Deutsches Forum für Kunstgeschichte w Paryżua, a obecnie Institut national d'histoire de l’art w Paryżu.

Piotr Słodkowski
Historyk sztuki, adiunkt w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Absolwent programu doktorskiego Akademii Artes Liberales. Autor książki Modernizm żydowsko-polski. Henryk Streng / Marek Włodarski a historia sztuki (2019). Redaktor tomów Przestrzeń społeczna. Historie mówione Złotego Grona i Biennale Sztuki Nowej (2014) oraz (z Agatą Pietrasik) Czas debat. Antologia krytyki artystycznej z lat 1945–1954 (2016). Dwukrotny laureat Nagrody Stowarzyszenia Historyków Sztuki im. Szczęsnego Dettloffa (2017, 2018). Interesuje się polską i środkowoeuropejską sztuką XX wieku w perspektywie współczesnej myśli humanistycznej.  

Zobacz także:

Inne wydarzenia z tego cyklu: