Retrospektywa Barbary Hammer

  • Retrospektywa Barbary Hammer

    Courtesy of the Estate of Barbara Hammer, New York and Electronic Arts Intermix (EAI), New York.

Pionierka kina queer, ikona, aktywistka. Retrospektywa Barbary Hammer w ramach 21. Festiwalu Filmowego Millennium Docs Against Gravity.


Barbara Hammer w całej swojej twórczości stawiała pytania o kulturowe i społeczno-historyczne konstrukcje tożsamości lesbijskiej, płynność tożsamości seksualnej, tożsamość queer i obrazowała queerowe wspólnoty. W latach 70. XX wieku wprowadziła ciało oraz lesbijski akt i erotykę na ekran, tworząc na tamte czasy sztukę naprawdę wywrotową. W ramach 21. Millennium Docs Against Gravity zaprezentujemy 12 filmów pionierki kina queer i kina feministycznego, ikony i aktywistki – zarówno jej wczesne realizacje, jak i ostatnie prace z początku XXI wieku. W ramach spotkań towarzyszących wydarzeniu zwrócimy uwagę na szczególnie aktualne konteksty odczytania historii nieheteronormatywnych kobiet, którym Barbara Hammer poświęciła większość swojej twórczości. Kuratorkami retrospektywy są: dra Krystyna Mazur i dra Gabriela Sitek. Partnerami retrospektywy są: Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Lambda Warszawa i QueerMuzeum.

Piątek, 10 maja | 20:30 | Kinoteka
"Radykalny przekaz wymaga radykalnej formy". Filmy krótkometrażowe Barbary Hammer + spotkanie

Pokaz filmów:
Marie i ja (Marie and Me), reż. Barbara Hammer, USA, 1970, 12 min.
Dyketactics (Dyketactics), reż. Barbara Hammer, USA, 1974, 4 min.
Jane Brakhage (Jane Brakhage), reż. Barbara Hammer, USA, 1974, 10 min.
Superlesba spotyka Madame X (Superdyke Meets Madame X), reż. Barbara Hammer, USA, 1975, 21 min.
Nieruchomy punkt (Still Point), reż. Barbara Hammer, USA, 1989, 10 min.
Lesbijski wieloryb (Lesbian Whale), reż. Barbara Hammer, USA, 2015, 7 min.


W ramach 21. Millennium Docs Against Gravity będzie można zobaczyć wczesne rewolucyjne pod względem reprezentacji lesbijek na ekranie prace Barbary Hammer z lat 70. Kiedy tworzyła te dzieła, lesbijki były zupełnie nieobecne zarówno w filmach hollywoodzkich, jak i filmach niezależnych. Reżyserka zaproponowała wtedy prekursorską dla kina feministycznego estetykę obrazowania erotyki odmienną od ekonomii męskiej przyjemności wzrokowej. Retrospektywa obejmuje filmy z tego okresu, jak Marie i ja, przepełniony słońcem radosny obraz intymnej relacji z pierwszą partnerką artystki – Marie; Superlesba spotyka Madame X, będący spotkaniem z artystką Max Almy, niezapomniany Dyketactics – manifest Barbary Hammer, która lubiła żartować, że to jej lesbijska reklama – film „bezwstydnie zawłaszczający przestrzeń kina dla kobiecych przyjemności” i zarazem pionierska artykulacja queerowej estetyki kina kobiet. Zaprezentujemy także film Jane Brakhage, pierwszy eksperymentalny portret filmowy Barbary Hammer, która w całej swojej twórczości kierowała obiektyw kamery na postaci kobiet. W tym obrazie Hammer z czułością przenika z kamerą do zafascynowanej światem roślin i uczącej się języka zwierząt głównej bohaterki. Buduje jej obraz, który Jane później określiła jako wierny jej własnemu doświadczeniu siebie.
Pokaz krótkich metraży obejmie także późniejsze filmy Hammer, jak Nieruchomy punkt, w którym reżyserka poszukuje spokojnego punktu w zgiełku współczesnego życia, oraz animację wideo z 2015 roku Lesbijski wieloryb, zawierającą rysunki artystki, które zostały zaczerpnięte z jej notatnika z 1971 roku. W pracach tych wyłaniają się pierwsze zalążki późniejszej twórczości filmowej i performatywnej Hammer.
Przed projekcją filmów krótkometrażowych artystki dra Krystyna Mazur, badaczka twórczości Barbary Hammer, wprowadzi w zagadnienia dotyczące filmów pionierki kina queer.

Ekspresja genderqueer i postaci pary surrealistycznych artystek

Niedziela, 12 maja | 12:00 | Kinoteka


Pokaz filmów:
Kochanka/Inna. Historia Claude Cahun i Marcel Moore (Lover/Other), reż. Barbara Hammer, USA, France, 2006, 55 min.
Kobiety, które kocham (Women I Love), reż. Barbara Hammer, USA, 1976, 23 min.

W ramach retrospektywy pokazany zostanie film Kochanka/Inna. Historia Claude Cahun i Marcel Moore, w którym Barbara Hammer ożywia postaci surrealistycznych artystek Claude Cahun – dziś określanej pionierką ekspresji genderqueer – i Marcel Moore oraz przybliża ich prace tworzone od lat 20. XX wieku. Ta para lesbijek-artystek spędziła ze sobą całe życie. Zajmowały się performansem i fotografią, poszukiwały wyrazu dla doświadczenia nieheteronormatywnej tożsamości i niebinarności płci. Angażowały się w opór wobec III Rzeszy, za co zostały skazane na śmierć. Zostały ponownie odkryte w latach 80. XX wieku, wywierając duży wpływ na międzynarodową scenę artystyczną. Pokaz będzie połączony z projekcją filmu krótkometrażowego Kobiety, które kocham, składającego się z serii portretów przyjaciółek i kochanek Barbary Hammer. Dotyk kobiecego ciała jest tu związany z politycznym przekazem samostanowienia.

O inkluzywnej reprezentacji osób nieheteronormatywnych - queerowe narracje historyczne

Piątek, 17 maja | 19:00 | Kinoteka

Pokaz filmów oraz spotkanie
Nitrofilmowe pocałunki (Nitrate Kisses), reż. Barbara Hammer, USA, 1992, 65 min.
Sanctus (Sanctus), reż. Barbara Hammer, USA, 1990, 19 min.

Nitrofilmowe pocałunki to pierwszy film pełnometrażowy Barbary Hammer – wieloaspektowe dzieło o inkluzywnej reprezentacji osób nieheteronormatywnych. Dotyczy historii marginalizacji osób LGBTQ+ w XX wieku, m.in. represji, których doświadczały lesbijki w trakcie i po II wojnie światowej, wpływu kina Hollywood na homofobię i rasizm. Poznajemy historię artystek i lesbijek tworzących na początku XX wieku: pisarki Willy Cather i piosenkarki Claire Waldoff. Śmiały erotyzm zbliżeń współczesnych par LGBTQ+ w tym filmie wybrzmiewa w zestawieniu z przywołaną warstwą historyczną szczególnie politycznie. Projekcji Nitrofilmowych pocałunków będzie towarzyszył pokaz Sanctus, jednego z ważniejszych filmów Barbary Hammer, próby przeniknięcia w głąb ciała, zbadania jego tajemnicy. To spektakularny powrót do kina atrakcji i niewinności w odbiorze sztuki filmowej. A także prawdziwy „danse macabre”.


Po projekcji filmów zapraszamy na wyjątkowe spotkanie Queerowe narracje historyczne, w ramach którego o archiwum Barbary Hammer i jej sposobach pracy opowie dra Krystyna Mazur, która przez lata prowadziła w nim badania. O metodach przeprowadzania wywiadów dotyczących historii osób nieheteronormatywnych – zwłaszcza kobiet – i strategiach budowania inkluzywnych reprezentacji opowiedzą także gościnie, dra Anna Dżabagina i dra Joanna Ostrowska, członkinie Rady Programowej QueerMuzeum, powołanego przez Lambdę Warszawa, przed zbliżającym się otwarciem tej instytucji.

Niedziela, 19 maja | 12:30 | Kinoteka

Pokaz filmów:
Czułe fikcje (Tender Fictions), reż. Barbara Hammer, USA, 1995, 60 min.
Dowody w procesie ciał (Evidentiary Bodies), reż. Barbara Hammer, USA, 2018, 10 min.

Więcej o filmach z retrospektywy można przeczytać na stronie festiwalu.


Retrospektywy filmów Barbary Hammer były zorganizowane między innymi w MoMA (Nowy Jork), Tate Modern (Londyn), National Gallery of Art (Washington, DC), Kunsthall (Oslo). Prace artystki znajdują się m.in. w stałych kolekcjach Australian Center for the Moving Image, MoMa (Nowy Jork), the Centre Georges Pompidou (Paryż). Barbara Hammer jest autorką książki “Hammer! Making Movies Out of Sex and Life” (2010).


21. MDAG odbędzie się od 10 do 19 maja w siedmiu miastach (Warszawa, Wrocław, Gdynia, Poznań, Katowice, Łódź i Bydgoszcz) a następnie online - od 21 maja do 3 czerwca na mdag.pl.